D.H. LAWRENCE

Türkçesi: Akşit GÖKTÜRK

Ünlü İngiliz yazarı David Herbert Lawrence (1885-1930), bir maden işçisinin oğlu olarak dünyaya geldi. Kendini tümüyle yazarlığa vermezden önce öğretmen olarak çalıştı. Romanlarında, gerçek dünyada yitirilmiş olduğuna inandığı yaşam bütünlüğünü yeniden kurmayı amaçlar. Üreme içgüdüsün ise, yaşamın ayakta kalabilmiş tek temel gücü sayar. Özellikle 1915'den sonra yazdığı romanlarda ağırlığını duyuran bu düşünce, yazarın zaman zaman romanın sınırlarını alabildiğine zorlamasına neden olmuştur.
Yüzyılımızın Avrupa yazınını geniş ölçüde etkileyen, romanlarının yanı sıra öyküler, denemeler ve şiirler de yazmış olan D. H. Lawrence'ın, başta Lady Chatterley'in Sevgilisi, Yağmur Kuşağı, Âşık Kadınlar, Anka Kuşu olmak üzere, bazı yapıtları dilimize de çevrilmiştir.

BİR ÖRNEK VERİN KADINA
Kadınların gerçek güçlüğü, kendilerini erkeklerin kadın kuramlarına uyarlama çabasını, öteden beri hep yapageldikleri üzere sürdürme zorunluluklarıdır. Bir kadın bütünüyle kendindeyse, hoşlandığı erkek türünün kendinden beklediğini olma çabasındadır. Bir kadın dengesizce, ne olacağını, hangi örneğe uyacağını, hangi erkeğin kadın anlayışına göre yaşayacağını bilemediğindendir.
Diyeceğim, dünyadaki erkeklerin sayısı oranında, kadınların ne olması gerektiği konusunda da bir sürü eril kuram vardır. Ama erkekler belli bir kadın tipi ardında koşarlar, kuramları ya da “İdeal” kadın anlayışları da bireylere değil bu belli tipe dayanır. Soylu kapkaç takımı Romalılar, kendi mal mülk tutkularına pek güzel uyan bir saygın kadın kuramı ya da ülküsü geliştirmişlerdi. “Caesar'ın karısı her kuşkunun üstünde olmalı.” Böylece Ceasar'ın karısı her kuşkunun üstünde kalacak biçimde davranırdı uysallıkla, Ceasar'ın kendisi ne denli kuşku toplar, alçalırsa alçalsın. Sonra Neron gibi beyler «hızlı» kadın kuramını geliştirdiler, sonra da hanımlar herkes için yeterince hızlı olmaya başladı. Derken Dante, el değmemiş tertemiz Beatrice'iyle çıkageldi, el değmemiş tertemiz Beatrice'ler önemle salınarak yüzyılların içinden yürüyüp geldiler. Rönesanslılar bilgili kadını çıkardı, bilgili kadınlar sözleri sazlarıyla koşukta düzyazıda esiverdiler. Dickens Çocuk-karıyı çıkardı, o gün bugündür çocuk-karılardan geçilmez oldu. Ayrıca kendine özgü bir el değmemiş tertemiz Beatrice örneği de sundu Dickens, tertemiz ama evlenilebilecek bir Agnes. George Eliot bu örneğe öykündü, böylece örnek pekişti, Soylu kadın, temiz eş, özverili ana ortalığı tuttu, hem de düpedüz canı çıkarılıncaya değin. Bizim kendi zavallı analarımız bu türdendi. Biz gençler kendi soylu analarımızdan biraz korkmuş olduğumuz için, çocuk-karıya dönmeye yöneldik. Pek de yeni bir buluş sayılmazdı bu. Ancak çocuk-karının ufak tefek, oğlansı bir şey olması gerekiyordu - bizim eklediğimiz tek yenilik bu oldu. Gençler dişiden kesinlikle korkuyorlar. Oldukça tehlikeli bir niceliktir o çünkü. Fazlaca dağınıktır, Davud'un Dora'sı gibi. Yok yok, ufak tefek oğlansı bir şey olsundu, neme gerek. Böylece de ufak tefek oğlansı bir şey oldu işte.

Başka tipler de vardır tabii. Becerikli adamlar, becerikli kadınlar ülküsünü yaratırlar. Doktorlar, becerikli hemşireyi yaratır sözgelişi. İş adamları, becerikli sekreteri yaratır. Hangi türden isterseniz. İsterseniz, kadınlarda erkekçe bir onur duygusu (nemene anlaşılmaz gizemli bir nicelikse o) da yaratabilirsiniz.

Bir de erkeklerin sonsuz gizli ülküsü vardır — orospu. Birçok kadın bu ülküye yönelerek yaşar: salt erkekler öyle olmasını istediği için.

Böylece, yazgısı yok eder gider zavallı kadını, Kafası olmadığından değil – vardır çünkü, Erkekte olan her şey vardır onda. Tek ayrımı, bir örneği gereksinmesidir. Bir örnek verin bana izleyebileceğim! Kadının haykırışı bu olacaktır her zaman. Çok genç yaşta kendine bir örnek seçmişse o başka tabii, o zaman bütünüyle kendisi olduğunu söyleyecek, hiç bir erkeğin kadın ülküsü onu herhangi bir biçimde etkileyemeyecektir.

Şimdi gerçek yıkım, kadının kendine bir kadınlık örneği istemesi, istemek zorunda olması da değildir. Gerçek yıkım, erkeklerin onlara çocuk-karı, oğlansı bebek yüzlü kız, usta sekreter, soylu eş, özverili ana, kızoğlankız soğukluğuyle çocuklar doğuran lekesiz kadın, salt erkeklerin hoşuna gitmek için kendini alçaltan orospu, gibi tiksinç örnekler sunması, erkeğin kadına yakıştırdığı bütün o tüyler ürpertici kadınlık örneklerini, hepsi insanın bütün doğal zenginliğine aykırı sapık örnekleri, sunması bile değil. Erkek kadını kendinin bir eşiti, eteklikli bir adam, bir melek, bir şeytan, bir bebek yüzlü, bir makina, bir araç, bir göğüs, bir dölyatağı, bir çift bacak, bir hizmetçi, bir ansiklopedi, bir ülkü ya da bir ayıplık olarak görmek ister. Onu yalnız, bir insan, dişi cinsten gerçek bir insan olarak görmek istemez.

Kadınlar da garip örneklere, uğursuz örneklere uyarak yaşamaya bayılıyor tabii —  ne denli garip olursa o denli çok tutuyorlar. Şimdilerin şu çiçeği andırır yapmacık yüzlü, Eton öğrencisi oğlanlara benzeyen kız örneğinden daha anlaşılmaz bir şey olabilir mi? Anlaşılır gibi değil. Kadınlar da uğursuz anlaşılmazlığından dolayı benimsiyorlar bunu. Oğlansı bebek yüzlü küçük kız örneğinden daha irkiltici ne olabilir? Ama kızlar büyük bir tutkuyla benimsiyorlar bu örneği.

Bununla birlikte yıkımın gerçek kökü bu da değil. Örneklerin saçmalığı, sonra çoğunlukla, Dante-Beatrice öyküsünde görüldüğü gibi insanlık dışı niteliği bile öyle ya, Beatrice bütün yaşamı boyunca, Dante'nin çizdiği örneğe uyarak el değmemiş tertemiz varlığını sür- dürmek zorundayken, Dante'nin kendisinin evde tatlı bir karısı ile çocukları vardı - bu bile değildir işin en kötü yanı. En kötüsü, bir kadın yaşamını erkeğin sevdiği örneğe uydurur uydurmaz, erkeğin bundan dolayı ondan nefret etmeye başlamasıdır. Şimdi bir gerçek olarak ortaya çıkmış Eton öğrencisi yüzlü oğlansı kızlara, delikanlılar arasında için için duyulan büyük bir kızgınlık var. Kuşkusuz, topluluklarda çok güzel böyle bir kız, tam aranan şey. Ama onu ortaya çıkarmış olan genç adamların ta kendileri, özel yaşamlarında tiksinirler ondan, gönülleri iter onu.

İş evlenmeye gelince, örnek paramparça olur. Delikanlı, oğlan yüzlü kızla evlenir evlenmez bu tipten nefret eder. Kafası hemen büyük bir tedirginlik içinde başta tiplerle, soylu Agnes'lerle, tertemiz Beatrice'lerle askııntı Dora'larla, solgun eğlence kızlarıyla oyalanmaya başlar. Korkunç bir bocalama içinde yuvarlanır. Zavallı kadın hangi örneğe benzetirse benzetsin kendini, o bir başkasını ister. Çağdaş evliliğin durumu budur işte.

Çağdaş kadın gerçekte hiç de budala değil. Ama çağdaş erkek öyle. Sorunu en yalın biçimde böyle koyabiliriz bence. Çağdaş erkek bir budala, çağdaş genç erkek ise ödüllük bir budaladır. Kadınını gelmiş geçmiş hiç bir çağda görülmedik çıkmaz durumlara sokuyor. Kadının nasıl olması gerektiğini, ne olması gerektiğini hiç mi hiç bilmiyor da ondan. Şimdi kadın örneklerinin birbiri ardından hızla değiştiğine tanık olacağız, çünkü genç adamlar bir çarpınma içinde, ne istediklerini bilmiyorlar. İki yıl sonra, etekleri çemberli o kabarık eski zaman giysileri - tam sana göre örnekti bu işte! - Afrika'nın kara çıplak kadınları gibi boncuktan bir örtenek, belki de tunçtan zırhlar ya da atlı koruyucuların üniforması içinde görebiliriz kadınları, kim bilir. Her şey olabilirler. Genç adamlar sapıtmış durumda bir kez, ne istediklerini bilmiyorlar.

Kadınlar budala değil, ama şu yada bu örneğe göre yaşamak zorunda duyarlar kendilerini. Erkeklerin budala olduğunu bilir onlar. Örneğe saygı duymazlar gerçekte. Ama bir örnekleri de olsun isterler, onsuz varolamazlar.

Kadınlar budala değildir. Erkekçe olmasa bile, kendilerine özgü bir mantıkları vardır. Kadınlarda duygunun mantığı vardır, erkeklerde ise usun mantığı. İkisi birbirinin bütünleyicisi, çoğunlukla da karşıtıdır. Ama kadının duygu mantığı, erkeğin us mantığından hiç de daha az gerçek daha az yaman değildir. Yalnız işleyişi başkadır.

Üstelik kadın hiç bir zaman gerçekten yitirmez bu mantığı. Erkeğin yarattığı bir örneğe uyarak yıllar harcamış olabilir. Ama sonunda, duygusal yönden doyurucu olmamışsa, duygunun garip korkunç mantığı etkisiyle tuzbuz olur o örnek, Kadınlardaki şaşırtıcı değişmelerin bir ölçüde açıklaması budur. İşte o zaman, apansız bir yumruk! Tertemiz Beatrice kükreyen bir aslan kesilir! Duygusal yönden yetersiz kalmıştır örnek.

Oysa erkekler budaladır. Bir us mantığına dayanırlar, ya da dayandıkları varsayılır. Sonra da gider, özellikle kadınlar söz konusu olunca, kadınlarınkine taş çıkaracak bir usdışılıkla davranırlar. Yıllarını verirler bir oğlansı bebek yüzlü kız tipini ortaya çıkarmak, yet- kinleştirmek için. Ama onunla evlendikleri an, başka bir şey isterler.
Ah, sakının genç kadınlar, size tapan genç adamlardan! Sizi ele geçirdikleri an, bambaşka bir şeyi isteyeceklerdir.  Oğlansı bebek yüzlü kızla evlendikleri an, temiz yüce soylu Anges için, derin avutucu göğ- süyle bir sonsuz ana için, yetkin iş kadını için, kara ipek çarşaflar üzerindeki soluk orospu için yanıp tutuşmaya başlayacaklardır. Bu da yetmiyormuş gibi, hepsinin bir bileşimini özleyeceklerdir. Buyrun size usun mantığı işte! Kadın konusunda, çağdaş erkekler budaladır. Ne istediklerini bilmezler, elde ettiklerini de hiç bir zaman sürekli istemezler. Aynı zamanda hem jambonlu yumurta hem de yulaf bulamacı olacak bir kremalı pasta isterler. Budalalar. Keşke kadınların yazgısı onlara göre davranmak olmasaydı!

Yaşamın gerçeği, kadınların erkeğin koyduğu örneğe göre davranmak zorunda olmalarıdır.  Bir kadın erkeğe en güzel şeylerini, ancak o erkek kendisine, uyabileceği en doyurucu örneği sunduğu zaman verir, Ama günümüzde, uyacağı bir sürü hazır, basmakalıp, aşınmış örnek varken, bir kadın erkeğe duygularının en döküntü yanından başka ne verebilir ki? Kendisinden oğlansı bebek yüzlü bir kız olmasını isteyen adama bir kadın ne verebilir? Ne verebilir ona, bir geri zekâlının salyalarından başka? Kadınlar budala olmadıkları, uzun süre budala yerine konmaya da gelmedikleri için bir gün pençeleriyle kıyasıya derin birkaç tırmık attığı gibi, ey anam! diye bağırtıverir o adamı — ansızın değişmiştir adamın özlediği örnek.

Tuh! Erkekler ne budala. Kadınlardan bir şey istiyorlarsa, kadınlara saygıdeğer, doyurucu bir kadınlık kavramı sunsunlar sıklam budalalara özgü örneklerle oyalanıp durmasınlar.